سرطان یک بیماری پیچیده با اساس ژنتیکی است که از زمان شروع تا مراحل پیشرفته آن تغییرات متنوعی در سلول سرطانی بوجود خواهد آمد. علیرغم پیشرفت های بسیاری که در زمینه مکانسیم های ژنتیکی و مولکولی این بیماری تا کنون بدست آمده است، در درمان این بیماری بدخیم پیشرفت های زیادی حاصل نشده است. زمانی که اطلاعات کافی در ارتباط با نحوه ایجاد این بیماری بدست نیامده بود، سرطان را حاصل از عفونت های ویروسی، نقص در سیستم ایمنی و ... در نظر می گرفتند. امروزه با بینش های جدیدی که در ارتباط با این بیماری بدست آمده است می توان گفت که سرطان به عنوان یک بیماری ژنتیکی معرفی می شود. اگر چه این بیماری از لحاظ رشته های مختلف پزشکی مورد بررسی قرار می گیرد اما بیشترین نتایج بدست آمده از طریق رشته بیولوژی مولکولی بیشترین نتایج را فراهم کرده است. این مطالعات نشان داده است که در صورت ایجاد جهش و عدم ترمیم در ژن های خاصی، این موتاسیون ها می توانند منجر به ایجاد سرطان شوند.

اکثر بیماری های ژنتیکی حاصل جهش در یک ژن ویژه می باشد و فرد حامل جهش گروهی از علائم را بروز می دهد (در برخی از بیماری ها وابسته به شرایط محیط علائم متفاوت هستند). در سرطان، تنها یک جهش در یک ژن خاص منجر به ایجاد بیماری نمی شود. سلول های سوماتیک جایگاه های اصلی این بیماری هستند و در صورت تجمع جهش در یک سلول سوماتیک، آن سلول سرطانی خواهد شد. برای مثال در صورتی که در یک ژن رمز کننده پروتئین ترمیم کننده DNA جهشی بوجود آید و این پروتئین عملکرد خود را از دست بدهد، بسیاری از جهش های ایجاد شده در ژنوم ترمیم نخواهد شد. تجمع این جهش ها می تواند منجر به تبدیل یک سلول سوماتیک سالم به یک سلول بدخیم سرطانی شود.

آمارهای بدست آمده حاکی از آن است که 1 تا 10 درصد از کل سرطان ها در افرادی دیده می شود که یک موتاسیون آن را به طور ارثی از والد خود دریافت کرده اند. و در بقیه افراد، تمامی موتاسیون ها در یک سلول رخ می دهد و منجر به ایجاد سلول سرطانی می گردد. در واقع در حالتی که یک فرد حامل یک آلل جهش یافته می باشد، آلل سالم دوم مسئول حفظ بقاء و سلامت سلول است. در چنین شرایطی، همراه با جهش در آلل دوم، سلول به سمت سرطانی شدن پیش می رود و تکثیر غیر قابل کنترل را در پیش می گیرد. این پدیده به clonal expansion معروف است. در چنین روندی سلول های دیگر تومور با رشد و تکثیر سریع ایجاد تومور می کنند، به احتمال زیاد متحمل جهش های دیگری نیز خواهند شد.

مدل دو ضربه ای (two-hit model) در راستای چنین مشاهدی ارئه شده است: در این مدل، قابلیت ژنتیکی برای ابتلا به تومور خاص بدین صورت تعریف می شود:

فرد در ابتدا موتاسیون اول را در یک آلل از یک ژن مهم (مؤثر در ایجاد سرطان) از طریق موتاسیون کسب می کند و یا از والدین خود به ارث می برد که این حالت ضربه اول در نظر گرفته می شود. ایجاد موتاسیون در آلل دوم آن ژن به عنوان ضربه دوم باعث ایجاد اختلال در اعمال طبیعی سلول خواهد شد به طوری که سلول به سمت سرطانی شدن پیش می رود و در این مسیر ضربه های دوم دیگر نیز باعث تسریع این فرآیند خواهند شد.

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 25 آبان 1389    | توسط: مریم حسینی    | طبقه بندی: جهش، ترمیم و سرطان،     | نظرات()